De Gasthof aan de Vreedstraat

Een eeuwenoude naam met een nieuwe roeping

Aan de Vreedstraat in Bruchem staat een gebouw met een naam die veel meer vertelt dan je op het eerste gezicht zou vermoeden: De Gasthof.

Wie vandaag deze plek binnenkomt, ervaart warmte, ontmoeting en gastvrijheid. Mensen schuiven aan voor een kop koffie, een maaltijd, een gesprek, een luisterend oor of zomaar een moment van rust. Inloophuis De Gasthof is een plaats waar mensen gezien worden. Een huis waar de deur openstaat. Een plek waar verbinding ontstaat.

Maar juist dat maakt de geschiedenis van deze plek zo bijzonder. Want De Gasthof draagt een naam die eeuwen teruggaat. Een naam die verbonden is met zorg, opvang, barmhartigheid en gastvrijheid.

De huidige boerderij aan de Vreedstraat 19 en 21 is een monumentale boerderij die later in tweeën werd gedeeld. Maar de naam van deze plek is veel ouder dan het gebouw zoals wij het nu kennen. Oorspronkelijk heette De Gasthof namelijk: Gasthuijshoff.

Dat oude woord klinkt als een stem uit een andere tijd. Het brengt ons terug naar oude kaarten, landmeters, pachtboerderijen, boerenerven, molens, dorpsgrenzen en de geschiedenis van Bruchem.

Het Groot Bommelsch Gasthuis

De oorsprong van de naam Gasthuijshoff ligt waarschijnlijk bij het Groote Bommelsche Gasthuis in Zaltbommel.

Dat Gasthuis werd in het begin van de veertiende eeuw gebouwd. Het exacte jaartal van de bouw is niet bekend, maar uit een oude akte blijkt dat het gasthuis in 1327 al volop in bedrijf was. Het diende ter ondersteuning en opvang van armen, vreemdelingen en passanten.

In een tijd zonder moderne sociale voorzieningen was zo’n gasthuis van grote betekenis. Mensen die onderweg waren, kwetsbaar waren, geen vaste plek hadden of hulp nodig hadden, konden daar terecht. Het was een plaats waar zorg werd geboden, waar mensen werden opgevangen en waar barmhartigheid concreet werd.

Aan de buitenkant van het gebouw in Zaltbommel veranderde in de loop der eeuwen relatief weinig. Daarmee behoort het tot de oudste bewaard gebleven panden van de stad. De binnenkant kreeg wel verschillende functies. De kapel van het gebouw diende onder meer als uitdeelplaats van de diaconie, slachterij, vleeshal, kazerne en militaire manege.

Voor het grootste deel van de zeven eeuwen dat het Gasthuis bestond, werd er vanuit die plek zorg geboden. Zelfs toen het Bosch Medisch Centrum het Bommels Gasthuis in 1995 overnam, was er nog een verpleeghuis gevestigd, waaraan een polikliniek en laboratorium verbonden waren.

Het is bijzonder om te bedenken dat ditzelfde Groot Bommelsch Gasthuis ooit eigenaar was van wat later De Gasthof in Bruchem zou worden.

Van Gasthuis naar Gasthuijshoff

Het Groot Bommelsch Gasthuis bezat in meerdere dorpen in de Bommelerwaard boerderijen en landerijen. Die bezittingen vormden een belangrijke bron van inkomsten. De opbrengsten daarvan droegen bij aan het werk van het Gasthuis: zorg, ondersteuning en opvang.

Zo was ook de Gasthuijshoff in Bruchem eigendom van het Groot Bommelsch Gasthuis.

De naam zegt eigenlijk al veel. Gasthuijshoff bestaat uit twee delen: Gasthuijs en hoff. Een hof of hoff was een erf, hofstede of boerderijplaats. De naam betekent dus vermoedelijk: de hofstede van het Gasthuis.

Daarmee was de Gasthuijshoff niet zomaar een boerderij. De plek was verbonden aan een instelling van barmhartigheid. Het land, de boerderij, het erf en de opbrengsten stonden in relatie tot zorg voor mensen die hulp nodig hadden.

Dat geeft aan deze plek een diepe historische betekenis. De Gasthuijshoff was niet alleen een plaats waar geboerd werd, maar ook een onderdeel van een groter geheel. Het erf stond, via het Gasthuis, in verbinding met mensen die afhankelijk waren van zorg, ondersteuning en gastvrijheid.

De kaart van Floran Bellingan

De Gasthof, toen nog Gasthuijshoff genoemd, komt al voor op een door landmeter Floran Bellingan in 1699 getekende plattegrond van een gedeelte van Bruchem.

Op deze kaart zijn ook de plaats van de oude en de nieuwe molen aangegeven. Die molens stonden in de directe nabijheid van de Gasthuijshoff. Daarmee verschijnt De Gasthof in een oud dorpslandschap waarin boerderijen, wegen, landerijen, molens en erven met elkaar verbonden waren.

Bruchem was toen geen willekeurige verzameling huizen. Het was een historisch landschap met oude structuren: hofsteden, landerijen, gemeenschappelijke gronden, molenplaatsen, wegen en dorpsgrenzen.

In dat landschap lag de Gasthuijshoff. Een hofstede die haar naam ontleende aan het Gasthuis van Zaltbommel.

Dat de naam al in 1699 op een kaart voorkomt, maakt duidelijk dat de geschiedenis van De Gasthof veel verder teruggaat dan de negentiende-eeuwse boerderij die wij nu zien. De huidige stenen zijn jonger dan de naam. De naam draagt een oudere herinnering.

Wie naar die oude kaart kijkt, ziet meer dan lijnen en percelen. Je ziet een wereld waarin mensen leefden van het land, waarin molens het landschap tekenden, waarin wegen en erven de verbinding vormden tussen families, boerderijen en dorpsgemeenschap. In die wereld lag de Gasthuijshoff als een herkenbare plek. Een hofstede met een naam die verwees naar zorg, bezit en verantwoordelijkheid.

De verkoop in 1741

Tot 1741 bleef de Gasthuijshoff eigendom van het Groot Bommelsch Gasthuis te Zaltbommel.

Op 16 mei 1741 verkochten de Gasthuismeesteren van Boemel, met speciale toestemming van de regering van Zaltbommel, de Gasthuijshoff aan het echtpaar ds. Abraham de Jongh en Rachel Padbergh.

Ds. Abraham de Jongh was predikant te Bruchem en Kerkwijk. Daarmee komt de hofstede in handen van een predikantsechtpaar dat nauw verbonden was met het kerkelijke leven van Bruchem.

Ook in de dorpsgeschiedenis komt ds. Abraham de Jongh opnieuw naar voren. Tijdens werkzaamheden voor de uitbreiding van de Hervormde dorpskerk in Bruchem in 2005 stuitte men namelijk op zijn grafkelder. Dat deze predikant in de Bruchemse kerk begraven lag, was bekend, maar de kelder was tot dat moment nog niet eerder ontdekt.

Zo raakt de geschiedenis van De Gasthof ook aan de kerkgeschiedenis van Bruchem. De boerderij staat niet los van het dorp, maar maakt deel uit van het bredere verhaal van geloof, zorg, arbeid en gemeenschap.

Een huijs met twee morgen land

Na het overlijden van ds. Abraham de Jongh en Rachel Padbergh verkochten hun erfgenamen de hofstede.

Op 9 augustus 1754 werd verkocht:

“een huijs met twee morgen land den Gasthuijshoff genaamd tot Bruchem gelegen”

Daarbij werd vermeld dat het perceel aan de oost-, zuid- en noordzijde grensde aan de gemeente Bruchem en aan de westzijde aan schepen Lenshoek. De hofstede was vrij van grove en smalle tiend en ook vrij van dorpsverschot.

De verkoopprijs bedroeg 725 gulden.

De koper was Jan Valkenburgh, landbouwer te Delwijnen. Hij was getrouwd met Gijsbarta Petronella Lenshoek.

Lang bleef de Gasthuijshoff niet in zijn bezit. Op 1 mei 1756 verkocht hij de boerderij alweer. Dat deed hij samen met zijn zwager, de Kerkwijkse schout Hendrik Lenshoek, die inmiddels mede-eigenaar was geworden.

De hofstede werd toen voor 1.021 gulden verkocht aan Wouter van Driel, landbouwer uit Kerkwijk. Wouter van Driel was getrouwd met Jacoba Adriana Soermans, afkomstig uit een gezeten Bruchemse familie.

Opvallend is dat de verkoopprijs in korte tijd steeg van 725 naar 1.021 gulden. Dat wijst erop dat de boerderij, het land of de ligging een duidelijke waarde vertegenwoordigde.

Achter zulke bedragen gaat een wereld schuil van landbouw, pacht, bezit en toekomstverwachting. Voor de mensen van toen was de Gasthuijshoff geen historische naam, maar een concrete plek om van te leven. Een huis, land, erf en hof. Een bestaan.

Wouter van Driel en de boerenhofstede

In 1781 wordt Wouter van Driel vermeld als eigenaar van bijna twaalf morgen land te Bruchem. Daaronder bevonden zich twee morgen “huijs en hof” — dat was de Gasthuijshoff — en daarnaast onder meer de Smitshoff, een perceel van anderhalve morgen.

Uit het huwelijk van Wouter van Driel en Jacoba Adriana Soermans werden negen kinderen geboren. Hun tweede kind, Elisabeth van Driel, werd geboren in 1757. Zij trouwde in 1792, als weduwe van Crijn Wolffers, met Wouter van Loon uit Wordragen.

Elisabeth van Driel en Wouter van Loon erfden de boerderij.

In 1810 woonden zij op de boerderij met hun vier kinderen. Wouter van Loon wordt dan vermeld als:

“Laboureur sans autres moyens d’existence que la culture de la terre.”

Dat betekent: landbouwer, zonder andere middelen van bestaan dan de bewerking van de grond.

Die zin geeft een eerlijk en eenvoudig beeld van het boerenleven op De Gasthof. Er was geen grote rijkdom. Men leefde van het land. Er werd gewerkt, gezaaid, geoogst, gezorgd en volgehouden.

In 1825 wordt Wouter van Loon vermeld met 3,5 morgen bouwland en 6 morgen weiland, waarvan het grootste gedeelte gepacht was. Hij had twee vaste knechten of meiden in dienst en bezat drie runderen.

In 1838 wordt hij genoemd als eigenaar van onder andere:

“Gasthof, Huis & Erf, 17 roeden 40 ellen”
en een boomgaard van 1 bunder, 48 roeden en 90 ellen.

Daarbij wordt ook de kadastrale aanduiding vermeld: gemeente Kerkwijk, sectie B, nummers 65 en 64.

Hier zien we dat de naam inmiddels eenvoudiger is geworden. De oude naam Gasthuijshoff wordt nu Gasthof.

De spelling veranderde, maar de herinnering bleef. De oude verbinding met het Gasthuis raakte misschien op de achtergrond, maar de naam bleef door de jaren heen aan deze plek verbonden.

De familie Dingemans

Na het overlijden van Wouter van Loon werd zijn zoon Hijmen van Loon eigenaar van De Gasthof. Hij leefde van 1796 tot 1856.

Daarna kwam De Gasthof in handen van zijn neef Jacobus Adrianus Dingemans, geboren in 1828 en overleden in 1905.

Met de familie Dingemans komt opnieuw een bekende Bruchemse familie in beeld. Jacobus Adrianus Dingemans was de zoon van Gijsbert Dingemans en Neeske van Loon. Gijsbert Dingemans was landbouwer op “Genen Hoek” en winkelier te Bruchem. Daarnaast was hij poldermeester van de Polder van Bruchem, lid van het algemeen armbestuur en kerkvoogd.

Jacobus Adrianus Dingemans trouwde in 1857 met Jenneke Quick. Uit dit huwelijk werden vier kinderen geboren. Hun dochter Gijsbertje overleed al op vijfjarige leeftijd. De drie andere kinderen bleven na het overlijden van hun ouders op De Gasthof wonen.

Dat waren Herman Johannes Dingemans, geboren in 1859 en overleden in 1917. Hij was notarisklerk te Zaltbommel, later brievengaarder te Bruchem, secretaris-ontvanger van de Polder van Bruchem en kerkvoogd.

Daarnaast was er Marinus Dingemans, geboren in 1861 en overleden in 1936. Hij was landbouwer op De Gasthof en tweede luitenant bij de rustende schutterij van Gelderland.

Ook was er Jenneke Dingemans, geboren in 1862 en overleden in 1939. Zij had de bijnaam Jet de Post.

Met die bijnaam komt de geschiedenis ineens dichtbij. Achter alle akten, jaartallen en eigendomswisselingen verschijnen mensen van vlees en bloed. Mensen met namen, werk, familie, geloof, karakter en dorpsverhalen.

De Gasthof was geen naam op papier. Het was een huis waar mensen woonden. Een erf waar werd gewerkt. Een plaats waar generaties hun leven hebben geleefd.

Je kunt je voorstellen hoe het leven daar doorging. De seizoenen kwamen en gingen. De boomgaard bloeide, het land werd bewerkt, dieren werden verzorgd, kinderen groeiden op, ouderen stierven, en telkens bleef de naam De Gasthof aan de plek verbonden.

Vanaf 1939: familie Van Bruchem

Na het overlijden van haar broer Marinus werd Jenneke Dingemans eigenaar van De Gasthof.

In 1939 verkocht zij De Gasthof aan Cornelis van Bruchem. Het ging om huis, schuur, berg, bouwland en boomgaard, samen groot 1 hectare, 66 are en 30 centiare. Kadastraal stond het bekend als gemeente Kerkwijk, sectie B, nummer 583.

Vanaf dat moment kwam De Gasthof in bezit van de familie Van Bruchem.

Cornelis van Bruchem liet het huis omstreeks 1950 in tweeën delen. Bij deze bouwkundige ingreep werd de oorspronkelijke voordeur dichtgemetseld. Dat verklaart de latere situatie van de boerderij als twee delen: Vreedstraat 19 en 21.

Op 18 maart 1969 werd De Gasthof verkocht aan Leendert van Bruchem.

Op 19 juli 1985 werd De Gasthof verkocht aan Cornelis van Bruchem.

De huidige eigenaren, Henk en Erna van den Brink - Van Bruchem, kochten De Gasthof op 27 mei 1998. Zij gingen er wonen met hun gezin.

Daarmee werd opnieuw een familiehoofdstuk toegevoegd aan de geschiedenis van de oude hofstede. De Gasthof bleef niet alleen een monumentale boerderij met een oude naam, maar werd ook een thuis. Een plaats waar opnieuw een gezin woonde, waar kinderen opgroeiden en waar de geschiedenis zich verder ontvouwde.

Vanaf 2013: inloophuis De Gasthof

Vanaf mei 2013 kreeg De Gasthof opnieuw een bijzondere bestemming.

De helft van de in 1950 gedeelde boerderij werd in gebruik genomen als inloophuis De Gasthof en woonhuis.

Daarmee gebeurde iets wat bijna ontroerend goed past bij de naam en de oorsprong van deze plek.

Want eeuwen geleden was de Gasthuijshoff verbonden met het Groote Bommelsche Gasthuis. Dat Gasthuis bood ondersteuning en opvang aan armen, vreemdelingen en passanten. Het was een plaats van zorg, barmhartigheid en diaconale betrokkenheid.

En nu, vele eeuwen later, is De Gasthof opnieuw een plek waar mensen welkom zijn.

Niet meer als bezit van het Bommelsche Gasthuis, niet meer als pachtboerderij en niet meer alleen als boerenhofstede, maar als een huis waar de deur openstaat voor mensen van nu. Een plek waar koffie wordt geschonken, waar mensen aan tafel schuiven, waar verhalen worden gedeeld en waar soms juist in het gewone gesprek iets van nieuwe moed ontstaat.

Inloophuis De Gasthof is een plaats waar mensen niet eerst iets hoeven te bewijzen voordat zij welkom zijn. Er is ruimte voor ontmoeting, voor stilte, voor een luisterend oor, voor creativiteit, voor samen eten en voor het eenvoudige maar kostbare besef dat niemand vergeten hoeft te worden.

Het is bijzonder dat Stichting Revive met inloophuis De Gasthof vandaag, vele eeuwen later, opnieuw iets zichtbaar maakt van de oorspronkelijke betekenis van het Groote Bommelsche Gasthuis. Waar het Gasthuis vroeger ondersteuning en opvang bood aan armen, vreemdelingen en passanten, wil De Gasthof vandaag een plaats zijn van gastvrijheid, aandacht, verbondenheid en diaconale bewogenheid.

De vormen zijn anders dan vroeger. De tijd is veranderd. De samenleving ziet er heel anders uit. Maar de diepe lijn is herkenbaar gebleven. De naam De Gasthof blijkt geen toevallige naam te zijn, maar een naam die als het ware vooruit heeft gewezen naar wat deze plek opnieuw mocht worden: een huis waar mensen ontvangen worden.

De geschiedenis gaat door

De geschiedenis van De Gasthof is niet stil blijven staan.

Wat begon als Gasthuijshoff, een hofstede verbonden aan het Groote Bommelsche Gasthuis, werd door de eeuwen heen De Gasthof. De spelling veranderde, de eigenaren veranderden en het gebruik veranderde. De boerderij werd gedeeld, de voordeur werd dichtgemetseld, families kwamen en gingen, maar de naam bleef aan deze plek verbonden.

En ook nu gaat de geschiedenis verder.

De Gasthof kwam in 1939 in bezit van de familie Van Bruchem. Vanaf dat moment liep de geschiedenis door de generaties heen. Van overgrootvader naar grootvader, van moeder naar dochter. Sinds augustus 2025 zijn Gerbrand en Joanne van der Lee eigenaar van Vreedstraat 21. en is familie Van de Brink eigenaar van Vreedstraat 21 waar inloophuis De Gasthof gevestigd is.

Daarmee wordt een nieuw hoofdstuk toegevoegd aan een oude geschiedenis. De plek blijft niet alleen bewaard als gebouw, maar leeft voort als familieverhaal, dorpsgeschiedenis en plaats van betekenis. Wat ooit begon als een hofstede van het Gasthuis, is nu ook een verhaal geworden van generaties die zorg dragen voor deze plek.

Dat maakt De Gasthof bijzonder. Het is geen museumstuk dat alleen nog herinnert aan vroeger. Het is een levende plek. Een huis waar het verleden nog voelbaar is, maar waar ook de toekomst wordt ontvangen. De geschiedenis ligt hier niet alleen achter ons; zij gaat door in de mensen die er wonen, in de mensen die er binnenkomen en in de roeping die deze plek vandaag opnieuw heeft gekregen.

Een oude naam met een nieuwe roeping

De geschiedenis van De Gasthof is veel meer dan een rij jaartallen en namen.

Het is het verhaal van een hofstede die verbonden was aan een gasthuis. Het is het verhaal van boeren en predikanten, van families en generaties, van oude kaarten en levende herinneringen. Het is het verhaal van een boerderij die door de eeuwen heen veranderde, maar haar naam bleef dragen. En het is het verhaal van een plek waar die naam vandaag opnieuw betekenis krijgt.

Want wat ooit verbonden was met het Groote Bommelsche Gasthuis, krijgt vandaag opnieuw gestalte in Inloophuis De Gasthof. De oude naam is niet verdwenen in archiefstukken of vergeten in de tijd. Zij leeft verder in een open deur, in een kop koffie, in een luisterend oor, in een tafel waaraan mensen mogen aanschuiven en in het verlangen om niemand buiten te laten staan.

Daarom raakt deze geschiedenis zo diep. De oude hofnaam vertelt niet alleen waar deze plek vandaan komt, maar ook waartoe zij vandaag geroepen is. De Gasthof herinnert aan een tijd waarin het Gasthuis zorg droeg voor armen, vreemdelingen en passanten. Tegelijk laat zij vandaag zien dat gastvrijheid nog steeds nodig is. Ook nu zijn er mensen die zoeken naar aandacht, ontmoeting, rust, gemeenschap en een veilige plek waar zij welkom zijn.

Zo wordt De Gasthof een brug tussen verleden en toekomst. Het verleden klinkt mee in de oude naam Gasthuijshoff, in de kaart van Bellingan, in de namen van vroegere eigenaren en in de lange geschiedenis van het Groot Bommelsch Gasthuis. De toekomst krijgt vorm in de mensen die vandaag binnenkomen, in de vrijwilligers die zich inzetten, in de gezinnen die de plek bewaren en in Stichting Revive, die het inloophuis wil behouden als plaats van ontmoeting.

De Gasthof is daarom geen toevallige naam op een gevel. Het is een naam met geschiedenis, betekenis en roeping. Een eeuwenoude naam die vandaag opnieuw tot leven komt.

Aan de Vreedstraat in Bruchem staat een oude hof die nog altijd spreekt. Zij vertelt van zorg en barmhartigheid, van eenvoud en arbeid, van families en geloof, van generaties die kwamen en gingen. Maar boven alles vertelt zij dat mensen welkom mogen zijn.

Dat is misschien wel de mooiste samenvatting van De Gasthof: een plaats waar geschiedenis gastvrij wordt.

Help mee om De Gasthof te behouden

Om deze plek van ontmoeting, gastvrijheid en zorg ook voor de nieuwe generatie te behouden, is steun nodig.

Stichting Revive wil De Gasthof ook in de toekomst een plaats laten zijn waar mensen welkom zijn. Een plek waar aandacht is voor wie binnenkomt. Een plek waar mensen op adem mogen komen. Een plek waar ontmoeting mogelijk blijft en waar het oude woord gastvrijheid opnieuw handen en voeten krijgt.

De geschiedenis van De Gasthof laat zien dat deze plek al eeuwenlang verbonden is met zorg voor mensen. Vandaag mogen wij die lijn voortzetten. Niet alleen door het verhaal te bewaren, maar ook door mee te helpen dat De Gasthof en het inloophuis  kan blijven bestaan voor de mensen van nu en voor de generaties die na ons komen.

Wie dit werk wil steunen, kan een gift overmaken naar:

Rekeningnummer: NL84 INGB 0006 5550 29
Ten name van: Stichting Revive
Onder vermelding van: Gift Inloophuis De Gasthof

Met uw gift helpt u mee om De Gasthof te behouden als een huis waar mensen welkom zijn. Een plaats waar ontmoeting mogelijk blijft, waar eenzaamheid wordt doorbroken en waar de oude roeping van gastvrijheid een toekomst krijgt.

Zo blijft De Gasthof niet alleen een naam uit het verleden, maar een levende plek voor vandaag en morgen.

De Gasthof: waar een eeuwenoude naam opnieuw tot leven komt.